"Ocalały nie po to aby żyć, ale by dać świadectwo"

Życiorysy "królików" z Ravensbrück

 

Andrzejak-Gnatowska Wacława (numer obozowy 7718) urodziła się 15 września 1921 r. w Chełmie Lubelskim. Do wybuchu wojny była uczennicą gimnazjalną, w tym czasie należała do harcerstwa. W okresie okupacji wstąpiła do ZWZ, gdzie była łączniczką. Aresztowana 21 lipca 1941 roku, więziona była w Zamku Lubelskim, a stamtąd 21 września 1941 roku wywieziona do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. W obozie była poddana eksperymentom pseudomedycznym-23 listopada 1942 operowana przez dr. Fritza Fischera. Wyzwolenie zastało ją 3 maja 1945 roku w niemieckiej wiosce pod Parchimem. Po powrocie do kraju ukończyła studia. Do 1958 roku pracowała jako ekonomistka. Od 1959 roku przeszła na rentę specjalną. Mieszka w Warszawie. Odznaczona m. in.: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem za Zasługi ZHP, Krzyżem Partyzanckim. Zmarła w 2009 roku.

Backiel-Sobolewska Irena (numer obozowy 7890) urodziła się w 1923 roku. Aresztowana…Więziona była na Zamku Lubelskim. Do obozu koncentracyjnego w Ravensbruck przywieziona była transportem lubelsko-warszawskim sondertransport 23 września 1941 roku. Poddana tam została dwukrotnie operacji kostnej- 4 września 1942 i 19 lutego 1943 roku. Po obu operacjach miała założony opatrunek gipsowy. W przebiegu pooperacyjnym dwukrotnie chorowała na zapalenie płuc. Po wyzwoleniu obozu i powrocie do Polski zamieszkała w Puławach. Zmarła w 1996 roku.

Baj-Kotkowska Zofia z domu Smyk (numer obozowy 7685) urodziła się 19 kwietnia 1918 roku w Tarnogórze. Ukończyła szkołę w Tarnogórze i gimnazjum w Lublinie. Pracowała w Urzędzie Skarbowym we Włodawie. Po wybuchu II wojny zamieszkała w Krasnymstawie. Tam wstąpiła do tajnej organizacji ZWZ. Rozprowadzała ulotki, gazetki w języku polsku, ostrzegała przed aresztowaniami. Po mężu nosiła nazwisko Baj- stąd w obozie Ravensbruck koleżanki nazywały ją "Bajka". 7 lutego 1941 roku została aresztowana i uwięziona na Zamku w Lublinie, gdzie trzymano ją 7 miesięcy. Była przesłuchiwana i dotkliwie bita przez Gestapo. Transportem  Sondertransport  21 września 1941 roku przywieziono ją do obozu koncentracyjnego w Ravensbruck. Tak jak wszystkie więźniarki polityczne pracowała tam ciężko fizycznie m.in przy wyładowywaniu węgla. Operowana doświadczalnie dwukrotnie: 3 listopada 1942 i 23 lutego 1943 roku.. Wycięto jej po część kości strzałkowej i goleniowej z obu nóg. Leżała w gipsie do następnej operacji kostnej. Rana jątrzyła się, a ból był niemożliwy do zniesienia. Na usilne prośby Zofii w kwietniu 1945 roku!!!, dr. Treite otworzył ranę i usunął z niej ciało obce  – kłębek jedwabnych nici i kawałek szkła zostawionych tam celowo. W wyniku eksperymentów została okaleczona. Jej nogi zawsze puchły i bolały. Opieka lekarska w szpitalu obozowym była bardzo prymitywna. Chorą niepełnosprawną i w bólu odesłano na blok, a potem do pracy. Zofia znająca dobrze język niemiecki spełniała wraz z Jadwigą Kamińską rolę przedstawicielki grupy operowanych więźniarek królików wobec komendantury obozu. Narażała swoje życie sprzeciwiając się kolejnym operacjom pseudomedycznym. W 1945 roku nastąpiła ewakuacja obozu Ravensbruck. Zofia odłączyła się z kilkoma koleżankami od dużej grupy więźniarek i nie wróciła do Polski. Pracowała w Belgii dla Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, a następnie wyjechała do Australii, gdzie zamieszkała na stałe i podjęła prace. Wyszła za mąż za Kazimierza Kotkowskiego. Zeznania Zofii Kotkowskiej dotyczące operacji doświadczalnych w obozie koncentracyjnym w Ravensbruck znajdują się w aktach procesów w Hamburgu i Norymberdze. Zmarła po ciężkiej chorobie 30 października 2006 roku w Perth w zachodniej Australii.

 Bąbińska-Dobrowolska-JasiukBogumiła (numer obozowy 7693) urodziła się w 1915 roku. Mieszkała w Krzemieńcu do czasu ukończenia gimnazjum. Następnie uzyskała dyplom Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie i tam podjęła pracę zawodową. Aresztowana w 1941 roku za nielegalną działalność, osadzona została w więzieniu na Zamku Lubelskim, gdzie była przesłuchiwana i bita. Transportem "Sondertransport"  21 września 1941 roku przewieziona została do obozu koncentracyjnego w Ravensbruck, gdzie zmuszona była do ciężkiej pracy fizycznej m.in. przy wyplataniu wkładek do butów ze słomy. Znalazła się w grupie 74 Polek na których dokonywano eksperymentów pseudo-medycznych. Operowana była kilkakrotnie w listopadzie i grudniu 1942 roku oraz na początku 1943 roku. Poddana była  operacjom mięśniowym i kostnym, które pozostawiły głębokie blizny na jej nogach i bardzo osłabiły jej zdrowie. Należała do niewielkiej tajnej grupy więźniarek, które przesyłały do Polski zakodowane informacje o pseudo-medycznych eksperymentach w obozie i nazwiska operowanych (jej wuj był członkiem AK i poprzez kuriera wiadomości o Ravensbruck dotarły do rządu w Londynie). W lutym 1945 roku ukrywała się w obliczu grożących królikom egzekucji. Opuściła obóz 28 kwietnia 1945 roku w  transporcie ewakuacyjnym i po wielu tygodniach dotarła do Polski. Po wojnie kontynuowała pracę zawodową  w GUS-ie w Warszawie. Zmarła w 18 października 1980 roku w Warszawie.

Bielska-Mojejko Jadwiga (numer obozowy 7922) urodziła się 22 lipca 1922 roku w Warszawie w rodzinie inteligenckiej jako córka Janiny i Jerzego Bielskich. Wkrótce zamieszkała z rodzicami i młodszym bratem Januszem (późniejszym profesorem medycyny) w Lublinie. Uczęszczała tu do szkół Sióstr Urszulanek przy ul. Narutowicza: powszechnej, gimnazjum i liceum, w którego ukończeniu przeszkodził wybuch II wojny światowej. 14 lutego 1941 r. została aresztowana przez gestapo - powodem była przynależność do Związku Walki Zbrojnej. Aresztowani byli także członkowie jej rodziny: ojciec, matka i siostra matki, Wanda Skowrońska. Po pobycie w lubelskim gestapo (tzw. domu pod zegarem) i w więzieniu na Zamku Lubelskim, gdzie więzieni byli również jej najbliżsi, została we wrześniu 1941 r. przewieziona wraz z matką i ciotką do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, gdzie przebywała aż do ewakuacji obozu. W obozie wykonywała przymusowe prace: w szwalni (na nocną zmianę) oraz przy wyładunku towarów w tzw. Ladenkommando. Praca trwała po 12-14 godzin na dobę. Podczas pobytu w Ravensbrück, 23 listopada 1942 r. była poddana pseudomedycznym eksperymentom. W jej przypadku polegały one na wywoływaniu zakażenia przez wprowadzenie bakterii zgorzeli gazowej w serii wstrzykiwań w prawe podudzie. Sprawdzano skuteczność sulfonamidów(abacil) w leczeniu takich zakażeń. Efektem tych "doświadczeń" były ropnie na udzie i w pachwinie wymagające interwencji chirurgicznej. Po wyzwoleniu obozu w 1945 roku powróciła z matką i ciotką do Lublina. Po wojnie ukończyła liceum, zdała maturę i rozpoczęła studia farmaceutyczne na lubelskiej Akademii Medycznej, po których ukończeniu w 1952 roku podjęła pracę w Zakładzie Chemii Farmaceutycznej Akademii Medycznej na stanowisku asystenta. W 1947 r. wyszła za mąż za Włodzimierza Mojejko (późniejszego absolwenta prawa na KUL). Jadwiga Mojejko pracowała na Akademii Medycznej w Lublinie do połowy lat 60-tych, po czym, jako "królik doświadczalny", skorzystała z możliwości przejścia na rentę specjalną . Z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu (KZ syndrom) i niezdolności do samodzielnej egzystencji (uogólniony proces miażdżycowy, zniedołężnienie psycho-fizyczne, niewydolność krążenia) w 1997 r. jako osoba represjonowana została uznana za inwalidę I grupy. Była Członkiem Polskiego Związku b. Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych. W 1998 roku została odznaczona Krzyżem Oświęcimskim. Zmarła w Lublinie 5 lipca 2006 roku. Została pochowana w grobie rodzinnym na cmentarzu przy ul. Lipowej w Lublinie.

Bień-Dymska Leonarda (numer obozowy 7861). Urodziła się w 1918 roku w ... Aresztowana… Więziona na Zamku Lubelskim. Do obozu koncentracyjnego Ravensbruck wywieziona została sondertransportem z 23 września 1941 roku. W obozie poddana była pięciokrotnie operacjom doświadczalnym. Były to operacje kostne z cięciami na goleniach. Pierwsza operacja odbyła się 14 listopada 1942 roku, ostatnia 18 stycznia 1943 roku. Po zdjęciu gipsu z obu nóg, chora nie mogąc chodzić, leżała jeszcze na bloku około pół roku. W wyniku operacji odczuwała stale bóle i trudności w chodzeniu. Zmarła w …
 

 

Buraczyńska-Zeiske Wojciecha "Wojtka" (numer obozowy 7926) urodziła się 22 kwietnia 1920 roku w Warszawie, w rodzinie urzędniczej. W szkole podstawowej krótko należała do ZHP. Ukończyła szkołę średnią o typie handlowym. Na przełomie luty/marzec wstąpiła do ZWZ. Pełniła tam funkcję łączniczki. Aresztowana 16 lutego 1941 roku w Białej-Podlaskiej. Więziona 3 tygodnie w gestapo, następnie przewieziona na Zamek Lubelski. Tam przechorowała tyfus plamisty i tyfus brzuszny. Wywieziona została do obozu w Ravensbrück transportem 21 września 1941 roku z wyrokiem kary śmierci. Pracowała przy budowie dróg, w szwalni przy produkcji płaszczy dla żołnierzy niemieckich tzw. anoraków i przy wyrobie słomianych butów. Operowana doświadczalnie-operacja zakaźna-dnia 23 listopada 1942 roku. Była w grupie więźniarek piszących listy "pismem sympatycznym"-używały do tego moczu lub soku z cebuli-dzięki którym przesłano poza obóz wiadomości o operacjach doświadczalnych na więźniarkach. Ostatnie tygodnie w obozie ukrywała się pod podłogą baraku przed ss-manami z obawy przed zlikwidowaniem. Pod koniec kwietnia wysłana na zachód w tzw. "marszu śmierci". W miejscowości Parchim zastało ją wyzwolenie. Do Polski powróciła pod koniec maja 1945 roku do domu rodzinnego. Wyszła za mąż za Tadeusza Zeiske. Z Warszawy przeniosła się do Golcewa, gdzie pracowała w urzędzie pocztowym. Mąż jej odbudowywał linie energetyczne na Pomorzu Zachodnim (zrezygnowal z tej pracy, gdy jako kierownikowi "zaproponowano" mu wstąpienie do partii). Urodziła trzy córki: Elżbietę, Aleksandrę i Magdalenę. W 1963 roku zamieszkała w Falenicy. Nie przyjęła odznaczenia "Polonia Restituta". Obecnie mieszka w Warszawie.

Cabaj-Kalinowska Maria (numer obozowy 11306) urodziła się 28 września 1906 roku we wsi Kopina pow. Radzyń Podlaski. Ukończyła zawodową szkołę mleczarską. Od 1942 r. należała do ZWZ na terenie Łukowa, prowadząc kolportaż prasy konspiracyjnej. Aresztowana przez Gestapo 20 października 1941 roku została osadzona w więzieniu w Radzyniu Podlaskim. Po sześciu tygodniach męczarni, 24 grudnia 1941 r. przewieziono ją na Zamek Lubelski. Następnie pracowała w Domu Żołnierza przy darciu pierza na kapuzy i kamizelki dla niemieckich żołnierzy. Potem trzymiesięczny pobyt na Majdanku, a 30 maja 1942 roku trafiła do Ravensbrück. 19 listopada 1942 roku była operowana doświadczalnie. Z zamienionym nielegalnie numerem (numer ponad 72000 jako Helena Borkowska) dostała się 28 lutego 1945 r. do transportu, który zawieziono do Bergen-Belsen. Razem z Marią do tego obozu, w taki sam sposób, trafił drugi "królik"-Stanisława Michalik. W Bergen-Belsen Maria Cabaj przeszła tyfus plamisty. Doczekała się wyzwolenia, a w połowie czerwca Szwedzki Czerwony Krzyż przewiózł ją na rekonwalescencję do Szwecji. W październiku 1946 roku tego roku powróciła do Polski i osiedliła się w Gubinie. Pracowała zarobkowo na terenach Ziem Odzyskanych. W 1950 r. powróciła do Łukowa. Wskutek postępującego ubytku sił, stanów lękowych, bólów operowanych nóg i trudności w swobodnym poruszaniu się, musiała w 1953 roku zrezygnować z pracy. Utrzymywała się z renty specjalnej. Zmarła 19 marca 1982 w Łukowie.

Czajkowska-Bafia Stanisława (numer obozowy 7864) urodziła się 24 lipca 1924 roku w Ciechominie, pow. Łuków. Aresztowana w marcu 1941 roku jako uczennica w Lipsku k/Zamościa za rozpowszechnianie prasy konspiracyjnej. Siedziała w Więzieniu w Zamościu, następnie na Zamku Lubelskim. 21 września 1941 roku została wywieziona do Ravensbrück. W obozie przerobiła kurs II, III, IV klasy gimnazjalnej. Operowana czterokrotnie; pierwszy raz 19 listopada 1942 roku. Z obozu wyszła z transportem ewakuacyjnym 28 kwietnia 1945 roku. Po wojnie zdała maturę. Na Uniwersytecie Jagiellońskim ukończyła Studium Spółdzielcze (kierunek pedagogiczny). Pracowała jako kierownik pedagogiczny Ośrodka Szkoleniowego ZSS, następnie st. instruktor szkolenia zawodowego. Ze względu na zły stan zdrowia przerwała pracę. Zmarła po długiej i ciężkiej chorobie 6 maja 2008 w Warszawie.

Czyż-Wilgat Krystyna (numer obozowy 7708) urodziła się 11 października 1923 roku w Lublinie. Jako uczennica pracowała w konspiracji: harcerstwo, ZWZ. Aresztowana 4 marca 1941 roku i została osadzona na Zamku lubelskim. 21 września 1941 roku została wywieziona do Ravensbrück. W obozie uczestniczyła w kompletach tajnego nauczania, w klasie na poziomie licealnym prowadzoną przez Wandę Madlerową (numer obozowy 6009)-dyrektorkę gimnazjum z Białej-Podlaskiej. Skład klasy: Henryka Bartnicka-Tajchert, Krystyna Czyż, Janina Iwańska, Jolanta Krzyżanowska, Janina Marciniak, Janina Marczewska, Lala Siwecka-Betty, Halina Żaba. Operowana doświadczalnie 23 listopada 1942 roku. Obóz opuściła  potajemnie z transportem oświęcimskim 8 marca 1945 roku. Dostała się do obozu Neustadt-Glewe, skąd wyszła 8 kwietnia 1945 roku. Po powrocie do kraju ukończyła liceum i studia geograficzne. Pracowała  na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Dąbska-Jaszak Krystyna (numer obozowy 7660) urodziła się w 1909 roku. Więziona na Zamku Lubelskim Przywieziona do obozu w Ravensbruck sondertransportem z 23 września 1941 roku. W obozie poddana operacji pseudo-medycznej 8 września 1942 roku. Była to operacja kostna z cięciem na goleniach. Chora miała wyciętą kość strzałkową. Po 5 miesiącach po operacji mogła chodzić samodzielnie, odczuwając bóle w nogach. Zmarła w 1982 roku.
  

 

Dzido-Hassa Jadwiga (numer obozowy 7860) urodziła się 26 stycznia 1918 roku w Suchowoli, wychowana w Łukowie. Rozpoczęła studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Warszawskim w 1938 roku i latem po pierwszym roku studiów pracowała w aptece Teodozjusza Nowińskiego w Łukowie. Tam ją zastał wybuch wojny. Podczas okupacji niemieckiej prowadziła kolportaż nielegalnej prasy w ZWZ i kontynuowała prace w aptece. Aresztowana przez gestapo 28 marca 1941 roku i osadzona w więzieniu w Radzyniu, a potem w więzieniu na Zamku Lubelskim. Tam poddawana była przesłuchiwaniom i biciu nago, aby wydała nazwiska współpracujących z nią osób. Podejrzewano ją, ponieważ pracowała w aptece, o przygotowywanie środków trujących na użytek tajnej organizacji. Dostała wyrok śmierci, mimo że nigdy nie stanęła przed sądem. Transportem 21 września 1941roku przewieziona została do Ravensbrück wraz z liczna grupa polskich więźniarek politycznych.

Jadwiga pracowała w obozie ciężko fizycznie przy budowie baraków dźwigając materiały budowlane. Potem również  przy robieniu wkładek ze słomy do żołnierskich butów i zszywaniu skrawków futra na ubrania dla Niemców. Starała się kontynuować edukacje ucząc się języków obcych od innych więźniarek.

W listopadzie1942 roku (w grupie 10 kobiet) została bez jej zgody poddana pseudonaukowej operacji polegającej na wstrzyknięciu bakterii, gronkowca złocistego (staphylococcus aureus).

Noga napuchła i ból był nie do wytrzymania. Jadwiga nie pamięta co się działo przez wiele tygodni aż do stycznia 1943. Była w gorączce i nieprzytomna. Koleżanki mówiły, ze  brano ją na sale operacyjną, gdzie zrobiono dwa ciecia wzdłuż łydki i uda. W styczniu 1943 dopiero zdawała sobie sprawę, że zmieniają jej opatrunki- było to bardzo bolesne.

Była w grupie więźniarek polskich, na których dokonywano eksperymentów ze stosowaniem nowych leków - sulfonamidów. W jej przypadku tych leków prawdopodobnie nie zastosowano i dlatego infekcja była taka rozległa. Noga Jadwigi goiła się przez następne 5 miesięcy, nastąpił duży ubytek mięśni łydki i częściowo uda oraz  uszkodzenie nerwów nie pozwalających na ruszanie stopą. Jadwiga została inwalidą i miała trudności w chodzeniu.

Dzięki pomocy koleżanek, które dały jej inny numer obozowy (po zmarłej kobiecie) przeżyła do wyzwolenia obozu ukrywając się pod podłogą baraku. Chciała dostać się do grupy wyjeżdżającej do Szwecji, ale nie było to łatwe z powodu widocznego kalectwa.  “Króliki”, jak mówiono o operowanych miały wyroki śmierci, chciano je zlikwidować, aby nie było śladu po operacjach- wyróżniały się swoim kalectwem i łatwo je można było zidentyfikować.

 

Jadwiga wróciła do Polski ze strasznie okaleczoną noga i tam dowiedziała się ze jej matka zginęła w bombardowaniu Łukowa. Została sama, bez środków do życia. Była świadkiem w tzw. "procesie lekarzy" w Norymberdze.

Po wojnie skończyła studia na Uniwersytecie Warszawskim-Wydział Farmacji i pracowała przez wiele lat jako farmaceutka w aptekach warszawskich i społecznie w aptece ZBOWiD-u.

Wyszła za mąż za Józefa Hassa (w 1939 r. oficer wojska polskiego -później jeniec wojenny). Zmarła w Warszawie 10 grudnia 1985roku.

Gisges Jadwiga (numer obozowy 7889) urodziła się 3 września 1903 roku w Korninie, w rodzinie ziemiańskiej. Szkołę średnią ukończyła na pensji w Moskwie "Ecole Catholoue Sts. Pierre et Paul". W 1920 roku przekraczając granicę sowiecko-polską zamieszkała u brata Kazimierza Andrzejkowicza w Krzemieńcu. W 1926 roku wyszła za mąż za lekarza-zawodowego oficera Tadeusza Gisgesa. Urodziła się im córka Zofia. Do 1939 roku mieszkali w Zambrowie. Mąż, naczelny lekarz 71 pułku piechoty uczestniczył w działaniach wojennych 1939 roku, dostał się do niewoli niemieckiej i zginął 6 grudnia 1944 roku w Kętrzynie(Rastenburg). W lecie 1939 roku Jadwiga przebywała z córką na wakacjach w Zamościu u rodziców męża, gdzie zastała ją wojna. Od stycznia 1940 roku należała do ZWZ i pracowała jako kolporterka gazety "Polska Żyje" na terenie Zamościa, pracując również zawodowo w "Społem". !7 marca 1941 roku została aresztowana przez gestapo po dużej "wpadce" osób współpracujących w konspiracji. Po przejściu ciężkich badań, przewieziona została z więzienia w Zamościu na Zamek Lubelski. Tam zachorowała na tyfus plamisty. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelsko-warszawskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). W obozie pracowała przy budowie baraków, w żwirowni oraz w szwalni szyjąc futrzaną odzież dla żołnierzy niemieckich(tzw. anoraki). 22 listopada 1942 roku poddana została operacji doświadczalnej. Pod koniec pobytu w obozie ukrywała się pod fałszywym numerem obozowym, często ukrywając się pod podłogą baraków, z obawy przed likwidacją "niewygodnych" świadków niemieckich zbrodni. W kwietniu 1945 roku razem z ewakuowanym obozem szła w stronę Lubeki w tzw. "marszu śmierci". Wyzwolona została 3 maja 1945 roku przez aliantów. Powróciła pieszo do Polski 20 maja 1945 roku i zamieszkała z córką w Łodzi. Zawodowo pracowała do 1953 roku, a następnie na stan zdrowia zamieszkała z córką, zajmowała się domem i wychowaniem wnuków. Od 1964 roku mieszkała w Gdańsku. Jadwiga Gisges zmarła 17 marca 1989 roku.

Gnaś Maria (numer obozowy 7883) urodziła się w 1917 roku w Zamościu. Aresztowana... Więziona na Zamku Lubelskim. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelsko-warszawskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). W obozie poddana została operacji pseudomedycznej 1sierpnia 1942 roku. Była to operacja zakaźna z jednym cięciem na łydce. Rozstrzelana była w Ravensbrück 12 lutego 1943 roku w wieku 26 lat.

 

 

Grabowska Maria (numer obozowy 7674) urodziła się 15 czerwca 1907 roku w Łanach Wielkich, woj. krakowskie. Mieszkała w Białej Podlaskiej. Tam pracowała na początku wojny w konspiracji (ZWZ). Aresztowana 11 marca 1941 roku. Więziona w miejscowym gestapo. 2 kwietnia 1941 roku przewieziona zbiorowym transportem na Zamek Lubelski. 23 września 1941 r. wywieziona do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Operowana doświadczalnie parokrotnie, po raz pierwszy 19 listopada 1942 roku. Obóz opuściła z ostatnim transportem ewakuacyjnym 28 kwietnia 1945 roku. Po wojnie ukończyła studia nauczycielskie. Pracowała w Technikum Ekonomicznym nr 1 w Łodzi. Zmarła w 26 listopada 1976 roku.

Gutek Rozalia (numer obozowy 7871) urodzona w 1923 roku w Piotrkowie. Aresztowana... Więziona na Zamku Lubelskim. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelsko-warszawskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). W obozie poddana została dwukrotnie operacjom pseudomedycznym 1sierpnia 1942 i 16 września 1942 roku. Były to operacje zakaźne z jednym cięciem na łydce. Rozstrzelana była w Ravensbrück 28 września 1943 roku w wieku 20 lat.*Portret wykonany w obozie przez Janinę Pietkiewicz-Simon.

 

 

Hegier-Rafalska Helena "Lena" (numer obozowy 7896) urodziła się 7 września 1916 roku w Kiszyniewie (Mołdawia). Wykształcenie średnie ekonomiczne. Harcerka ZHP. Pracowała w Magistracie w Międzyrzeczu Podlaskim. Od 1936 roku pracowała w Izbie Skarbowej w Brześciu, następnie w Pińsku i Kamieniu Koszylskim. To właśnie w Kamieniu Koszylskim zastała ją data 17 września. W związku z grożącym jej przymusowym przyjęciem obywatelstwa rosyjskiego, nielegalnie przekroczyła granicę sowiecko-niemiecką i zamieszkała w Warszawie. Zajmowała się rozpowszechnianiem gazetek konspiracyjnych "Żołnierz Polski i "Biuletynu Informacyjnego". Ze względu na małą ilość otrzymywanych egzemplarzy, wypisywała odręcznie, na niewielkich kartkach, ważniejsze wiadomości z dostarczanej prasy. Aresztowana 27 stycznia 1941 r., wraz z Barbarą Pytlewską, do 10 lutego 1941 r. przebywała w więzieniu Gestapo w Radzyniu Podlaskim, poddana męce wyrafinowanych badań. Następnie przerzucona na Zamek Lubelski, aby w sześć miesięcy później znaleźć się w słynnym wrześniowym sondertransporcie i wylądować na terenie kobiecego obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. 19 listopada 1942 r. operowano jej obie nogi-po cztery duże cięcia na podudziach i udach. Co dwa tygodnie otwierano jej kolejno jedną z ran. W kwietniu 1945 r. przeżyła "marsz śmierci" do obozu w Malchow. 3 maja 1945 roku doczekała się wyzwolenia przez wojska sowieckie. 18 maja 1945 r. Helena Hegier powróciła do Polski i zamieszkała w Warszawie. Do 1957 r. pracowała jako urzędniczka, zarabiając na utrzymanie matki i swoje, mimo wielkiego wyczerpania nerwowego i fizycznego, niedowładu operowanych nóg. Wyszła za mąż za pana ....Rafalskiego, w 1954 roku urodziła syna. Zajmowała się rodziną i domem. Działała aktywnie w ZBoWiD-zie, Klubie Więźniarek Ravensbruck. Mieszka w Warszawie.

Sas-Hoszowska-Tietz Zofia (numer obozowy 7695) urodziła się w 1910 roku niedaleko Wilna. Ojciec jej był nadleśniczym. Gdy wybuchła wojna Zofia rozpoczęła działalność w konspiracji jako kurierka. Aresztowana w 1941 roku została uwięziona na Zamku Lubelskim, gdzie poddawano ja przesłuchaniom. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelsko-warszawskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). Poddana została operacji eksperymentalnej dnia 30 września 1942 roku. W uśpieniu dożylnym nacięto jej prawe podudzie i zakażono prawdopodobnie drobnoustrojami z grupy beztlenowców. Chorowała siedem miesięcy- dwa w rewirze i resztę na bloku. Miewała bardzo wysoką (40) temperaturę, i silne bóle w operowanej kończynie. Blizna (9cm) otwierała się 3 razy wydzielając ropę, gojenie nastąpiło samoistnie. Noga Zofii była osłabiona i obolała przez wiele lat. Zofia Hoszowska przyjaźniła się w obozie z tez operowaną doświadczalnie Marią Plater. Przyjaźń pozwoliła im przetrwać ciężkie chwile w w obozie i trwała do końca życia. Razem wracały do Polski po ewakuacji obozu w kwietniu 1945 roku. Zamieszkały po wojnie przez pewien czas z matką Marii Plater i rozpoczęły pracę w Polskim Czerwonym Krzyżu w Warszawie. Zofia Sas-Hoszowska zmarła w 1974 roku.

Iwańska Janina Zofia (numer obozowy 7711) urodziła się 12 kwietnia 1925 roku w  Dąbrowie Górniczej. Przed wojną zdała tzw. małą maturę w Maciejowie na Wołyniu (Szkoła Sióstr Niepokalanek). Wojna zastała ją u rodziców w Lublinie. Działała w ZWZ -była kurierką. Aresztowana została w marcu 1941roku( nie miała wtedy nawet 16 lat) i uwięziona na Zamku Lubelskim. Przewieziona wraz z siostrą Krystyną do obozu w Ravensbrück 23 września 1941 (Sondertransport). W obozie pracowała ciężko fizycznie; szyła buty i kurtki "anoraki" dla żołnierzy niemieckich oraz pracowała w fabryce obok obozu. Operowana doświadczalnie 14 sierpnia 1942 roku, tzw. eksperymenty sulfonamidowe. Obok niej w rewirze była też operowana jej siostra Krystyna Iwańska. W lutym 1945 roku, gdy chodziły słuchy, że Niemcy chcą rozstrzelać "króliki", Nina dostała się do grupy mającej kopać schrony poza obozem. Udało jej się uciec i znaleźć pracę u "bauera" w Woltendingen. Gdy przybyli Anglicy, Nina została tłumaczką lekarza francuskiego (dzięki biegłemu opanowaniu języka francuskiego) w obozie dla przesiedleńców Woltendingen D.P.-camp. Przebywała tam do marca 1946 roku, następnie powróciła do Polski. Następnie dzięki zaproszeniu koleżanek-francuzek z Ravensbrück, wyjechała do Francji 18 marca 1946 r. Poddano tam jej nogę (z nie gojącą się raną) operacji w Instytucie Pasteura w Paryżu. Była tłumaczką wierszy Grażyny Chrostowskiej. Nina studiowała na Sorbonie i w Wyższej Szkole Dziennikarstwa i Nauk Społecznych. Pracowała jako dziennikarka w gazecie "Pokój i wolność". Mieszkała wiele lat w Paryżu. Zmarła 29 sierpnia 1983 roku w Corconne we Francji.

Iwańska Krystyna (numer obozowy 7710) urodziła się 4 marca 1919 roku.  Przed wojną rozpoczęła studia na Politechnice Warszawskiej. Wojna zastała ja w Lublinie w domu rodziców.  Działała w ZWZ, gdzie była kurierką. Aresztowana została w marcu 1941 roku, przeszła ciężkie przesłuchania przez Gestapo w więzieniu w Lublinie. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). W obozie ukrywała się pod nazwiskiem Elisabeth Barbier. Operowana doświadczalnie w Ravensbrück 14 sierpnia 1942 roku.( tzw. eksperymenty sulfonamidowe). Po wyzwoleniu obozu przez Rosjan pozostała w z chorymi w rewirze. Po wojnie ukończyła studia medyczne. Pracowała jako lekarz w Warszawie. Zmarła 20 listopada 1958 roku.

 

Jabłońska Stanisława z d. Kosycarz (numer obozowy 11319) urodziła się 27 maja 1905 roku w Grodowcu pow. Radzyń Podlaski. Ukończyła szkołę podstawową. Aresztowano ją w Chełmie Lubelskim dnia 2 października 1941 r., za przynależność do KOP (Komenda Obrońców Polski). W chwili aresztowania była mężatką, matką trojga dzieci. Kolportowała pismo konspiracyjne "Polska żyje". Po dwóch tygodniach maltretowania w więzieniu chełmskim, skatowaną, przewieziono na Zamek Lubelski, w którym siedziała jeszcze osiem miesięcy. W międzyczasie była krótko na Majdanku. Tam przechorowała tyfus plamisty. 31 maja 1942 roku wywieziona do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. 7 października 1942 roku była operowana doświadczalnie-operacja mięśniowo-zakaźna. Zakażono ją obrzękiem złośliwym (oedema malignum). W kwietniu 1945 r. przeżyła "marsz śmierci" do obozu koncentracyjnego w Malchow. Po powrocie do Polski osiedliła się w Chełmie. Zmarła w 1973 roku.

 

Jurkowska-Serafin Alicja (numer obozowy 7716) urodziła się w 1920 roku w Lublinie. Po wybuchu wojny za  działalność w ruchu oporu została aresztowana i uwięziona na Zamku Lubelskim. Przewieziona transportem Sondertransport do Ravensbrück 23 września 1941 roku. Z obozu prowadziła nielegalną korespondencję .Była operowana doświadczalnie 14 sierpnia 1942 roku (operacja zakaźna jedno ciecie na łydce). Jako jedna z niewielu "królikow" dostała się z transportem Czerwonego Krzyża do Szwecji. Mieszkała potem z mężem (Serafin-pochodził z Lublina) w Anglii i w Argentynie. Urodziła dwoje dzieci. Zmarła w Argentynie.

Karczmarz-Łysakowska Maria (numer obozowy 7912). Wysiedlona z Gdyni. Aresztowana 17 marca 1941 roku w Zamościu wraz z rodzicami. Przeszła ciężkie przesłuchania. Wielokrotnie wożona z więzienia do tamtejszego gestapo i torturowana. Od czerwca 1941 r. na Zamku Lubelskim. W Ravensbrück od 23 września 1941 roku. Matka-od 31 czerwca 1942 r.; zmarła w obozie. Ojciec wwieziony do KL Auschwitz-tam zginął. Operowana doświadczalnie 14 września 1942 roku. Obóz opuściła z ostatnim transportem ewakuacyjnym 28 kwietnia 1945 roku.

 

Kamińska-Paprocka Jadwiga (numer obozowy 7783) urodziła się 14 kwietnia 1914 roku w Zamościu. Po ukończeniu studium nauczycielskiego pracowała jako nauczycielka. Po wybuchu wojny działała w grupie ZWZ założonej przez jej męża. Aresztowano ją 18 marca 1941 roku i przewieziono do więzienia na Zamku Lubelskim ,a stamtąd transportem 23 września 1941 roku do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Jadwiga poddana została operacjom doświadczalnym zakaźnym15 sierpnia 1942 roku i 13 września 1942 roku- miała jedno ciecie na łydce. Ponieważ mówiła po niemiecku, razem z Zofią Baj reprezentowała grupę "królików" wobec władz obozowych protestując m.in. przeciwko kolejnym operacjom. Opuściła Ravensbrück 28 kwietnia podczas masowej ewakuacji obozu. Szła w kierunku Polski, ale potem w grupie trzech kobiet odłączyła się od i poszła na zachód. Zamieszkała w Belgii, gdzie wyszła za mąż i pracowała dla czerwonego krzyża. Jej zeznania dotyczące pseudomedycznych operacji w Ravensbrück zostały wykorzystane na procesie lekarzy w Norymberdze.
Zmarła w Brukseli w latach 1970 roku na nowotwór.

Kapłon Maria z domu Byczkow (numer obozowy 11322).Urodziła się  1896 roku w ... Przywieziona do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück 31 maja 1942 roku transportem warszawsko-lubelskim. Poddana została operacji doświadczalnej zakaźnej z jednym cięciem na łydce 8 października 1942 roku. Zmarła w 1963 roku.

 

 

 

 

 

 Karolewska-Łapińska Władysława (numer obozowy 7918) w obozie "Dziunia" urodziła się w Żurominie 15 marca 1909 roku. Przed wojną była przedszkolanką w Grudziądzu. Wojna zastała ją w Lublinie. Włączyła się w ruch oporu jako kurierka. Aresztowana została 13 lutego 1941 przez Gestapo. Również zaaresztowane były tego dnia jej dwie siostry i dwóch szwagrów. Zabrano ją do Lublina i tam w budynku Gestapo była wielokrotnie bita i przesłuchiwana, aby wydala nazwiska osób współpracujących z nią w konspiracji. Potem przeniesiono ją do więzienia na  Zamku Lubelskim. Wywieziona razem z siostra Heleną Piasecką do obozu w Ravensbrück transportem 23 września 1941 roku z wyrokiem kary śmierci. W obozie pracowała  ciężko fizycznie wykonując różne prace przy budowie. Wraz z siostrą Heleną Piasecką była  ofiarą eksperymentów pseudomedycznych z zastosowaniem sulfonamidow i operacji kostnych. 14 sierpnia 1942 roku Władysławę wezwano do rewiru. Dostała zastrzyk w rękę i poddana została operacji(bez wyrażenia zgody). Miała przecięte udo, wysoka gorączkę i była nieprzytomna. Po przebudzeniu czuła silny ból w bardzo opuchniętej i luźno zagipsowanej nodze. Nastąpiło zakażenie, z nogi lała się ropa. Zmiany opatrunków dokonywano bez znieczulenia i zasłaniano jej twarz, aby nie obserwowała co się dzieje. No noc chore zostawiane były bez opieki. W sierpniu 1943 roku brała udział w proteście przeciwko ponownym operacjom. Wówczas zoperowano ją w bunkrze, używając przemocy w warunkach urągających zasadom higieny. Władysława przeszła 6 operacji w latach 1942-43. Dokonano kilku głębokich nacięć, aż do kości na obu jej nogach. Operacja kostna polegała na wycięciu kawałka kości golenia lewej nogi. Spędziła następne 6 miesięcy w szpitalu-rewirze. Dopiero w lutym 1944 roku mogła chodzić, ale rany nie były zupełnie zagojone. Obóz opuściła 28 kwietnia 1945 roku. Była świadkiem w procesie lekarzy niemieckich w Norymberdze. Po wojnie nie pracowała zawodowo- miała bóle w obu nogach. Wyszła za mąż za Stefana Łapińskiego (w czasie wojny jeniec Majdanka). Zmarła 22 marca 2002 roku w Lublinie i tam jest pochowana.

 

Karwacka-Gruszczyńska Urszula (numer obozowy 7920) urodziła się w ... 1915 roku. Przed wybuchem wojny mieszkała  w Bydgoszczy, skąd jej rodzinę wysiedlono do Zamościa. Aresztowano ją z mężem i szwagrem za dzialalność w organizacji ZWZ, której punkt kontaktowy znajdował się w warsztacie męża. Mąż Wienczysław zginął w Oswięcimiu.
Pani Karwacka więziona była i przesłuchiwana na Zamku w Lublinie. Do obozu Ravensbrück przywieziona została sondertransportem z 23 września 1941 roku. W dniu 14 sierpnia 1942 roku poddana ją operacji doświadczalnej. W uśpieniu dożylnym dokonano nacięcia na prawej łydce i nogę zagipsowano. Gdy po dwóch dniach zdjęto gips z rany wydzielała się ropa. 16 września 1941 roku gojąca się ranę otwarto. Gojenie ponowne trwało następny rok i na nodze pozostała blizna. Już w obozie pani Karwacka chorowała na płuca. Zmarła w 1959 roku.

 

Kawińska-Ciszek Zofia (numer obozowy 7935) urodziła się 19 sierpnia 1921 roku w Chełmie. Tam ukończyła szkołę podstawową i gimnazjum im. Królowej Jadwigi. Pod koniec 1940 roku wstąpiła do ZWZ pseudonim "Jadwiga", była kurierką i kolporterką "Biuletynu Informacyjnego". 22 lipca 1941 roku została aresztowana razem z ojcem-legionista Pierwszej Brygady Piłsudskiego. Józef Kawiński został rozstrzelany w KL Auschwitz 5 listopada 1941 roku. Pani Zofia więziona była i przesłuchiwana na Zamku w Lublinie. Do obozu Ravensbrück przywieziona została sondertransportem z 23 września 1941 roku. W obozie pracowała przy robotach ziemnych i w szwalni. Operowana doświadczalnie dnia 15 września 1942 roku-operacja zakaźna. Po dwóch miesiącach w rewirze wróciła do pracy przy robieniu skarpet i pończoch na drutach. Od lutego 1945 roku ukrywała się na strychu bloku, nad pokojem dozorczyni, a następnie na bloku kobiet ciężarnych. Pod zmienionym numerem obozowym dostała się do transportu więźniów do obozu w Neustadt-Glewe. Tam 3 maja 1945 roku zastało ją wyzwolenie. Do Polski wróciła pieszo w grupie siedmiu więźniarek. Mieszkała w Chełmie wraz z matką. Zdała maturę i zaczęła studia stomatologiczne we Wrocławiu. 15 lipca 1955 roku wyszła za mąż za Stefana Ciszka. Urodziła córkę. W 1989 roku przeszła na emeryturę. W tym samym roku zmarł jej mąż. Od 1993 roku mieszka wraz z córką w Gdańsku.

 

 

 

Kiecol Zofia z domu Bayer (numer obozowy 7866) urodziła się w 1907 roku we Lwowie. Szkołę średnią ukończyła w Zamościu. Pracowała w Sądzie w Chełmie. Aresztowana została w grudniu 1940 roku wraz z mężem Tadeuszem (zginął w KL Auschwitz 28.07.1941r). Kiedy była aresztowana spodziewała się drugiego dziecka. W więzieniu na  Zamku Lubelskim urodziła córeczkę. Wywieziona została do obozu w Ravensbrück transportem 23 września 1941 roku z wyrokiem kary śmierci. Operowana była doświadczalnie 7 października 1942 roku. Została zakażona pałeczkami zgorzeli gazowej. Zmarła kilka dni po operacji nie odzyskawszy przytomności. Najprawdopodobniej 15 października 1942 roku.

Kluczek-Kącka Genowefa (numer obozowy 11326) urodziła się 9 listopada 1921 roku w Chełmie. Do wojny ukończyła I klasę liceum humanistycznego. Od 1940 roku pracowała w konspiracji wśród młodzieży gimnazjalnej jako łączniczka (ZWZ). Aresztowana w październiku 1941 roku. Siedziała na Zamku Lubelskim do 30 maja 1942 roku. Do Ravensbrück trafiła 23 września 1941 roku z lubelskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). Przez koleżanki obozowe nazywana "Giga". Operowana doświadczalnie 7 października 1942 roku. Na skutek operaci doznała paraliżu stawu skokowego. Po powrocie do kraju w 1946 roku poddała się operacji w Akademii Medycznej w Gdańsku. Chodziło o unieruchomienie stawu skokowego. Operację trzeba było przerwać, gdyż nastąpiła zapaść. W 1947 roku zrobiła maturę. Nie mogła studiować na wyższej uczelni ze względu na chorobę płuc. W 1948 roku wyszła za mąż. Zmarła 11 stycznia 1998 roku.

Kormańska-Kolańska Zofia (numer obozowy 7884) urodziła się w 1912 roku w Zamościu. Tam ukończyła seminarium nauczycielskie. Do 1939 roku pracowała jako nauczycielka w szkołach podstawowych podległych kuratorium w Zamościu. Od 1940 roku należała do ZWZ-była łączniczką pomiędzy komendantami, a nauczycielami zaangażowanymi w pracę konspiracyjną w obwodzie zamojskim.  Mieszkała w Sopocie. W marcu 1941 roku została aresztowana razem ze swoimi stryjecznymi braćmi Stefanem i Henrykiem Kormańskimi, którzy zginęli w KL Auschwitz. Po wielu przesłuchaniach przez gestapo w Zamościu, została przewieziona na Zamek Lubelski. Do Ravensbrück trafiła 23 września 1941 roku z warszawsko-lubelskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). W obozie pracowałą przy budowie baraków , dróg dojazdowych, w szwalni szyjąc odzież i robiąc buty ze słomy. 14 sierpnia 1942 roku została podana operacji doświadczalnej-zakaźnej. Po rzebytej operacji  razem z innymi operowanymi więźniarkami, z uwagi na zły stan operowanych kończyn, pracowała w komandzie, gdzie robiła skarpety i pończochy wełniane. Praca była dwuzmianowa, po 12 godzin. Tuż przed wyzwoleniem obozu ukrywała się pod podłogą sąsiednich baraków, ponieważ byłao zagrożenie zlikwidowania "królików". W kwietniu 1945 roku razem z ewakuowanym obozem szła w stronę Lubeki w tzw. "marszu śmierci". Wyzwolona została 3 maja 1945 roku przez aliantów. Zofia Kormańska powróciła pieszo do Polski 20 maja 1945 roku. Zamieszkała z rodzicami w Bydgoszczy. Wyszłą za mąż za Henryka Kolańskiego, ale po kilku latach doszło do rozwodu. Od 1962 roku mieszkała w Sopocie, gdzie zmarła 5 lutego 1996 roku.

 

 

Kostecka Czesława (numer obozowy 7688) urodziła się w Międzyrzeczu Podlaskim. Aresztowana 20 stycznia 1941 r. wraz z mężem i trzema braćmi, za udział w pracy dywersyjno-wywiadowczej wraz z kolportażem antyhitlerowskiej prasy. Po krótkim pobycie w więzieniu międzyrzeckim odstawiono ją do więzienia Gestapo w Radzyniu Podlaskim, gdzie przeszła nieludzkie badania. Następnie trafiła na Zamek Lubelski i po ośmiu miesiącach tortur fizycznych i moralnych, znalazła się w obozie koncentracyjnym w  Ravensbrück z wyrokiem śmierci. W obozie nazywano ją "Murzynkiem". 7 października 1942 r. operowana doświadczalnie. Zakażono ją obrzękiem złośliwym (oedema malignum). 18 maja 1945 r. powróciła do Polski. Zmarła w 17 kwietnia 1976 roku.

Kraska Weronika (numer obozowy 7672). Aresztowana... Więziona na Zamku Lubelskim. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelsko-warszawskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). Zmarła 7 października 1942 roku w Ravensbrück na skutek operacji doświadczalnych na trzeci dzień po operacji z objawami tężca. Miała 30 lat. * z Biuletynu Glownej Komisji Badania zbrodni niemieckich w Polsce 1946r :"…po zabiegu czuła się dobrze, pomimo wysokiej temperatury. W szóstym dniu po operacji zaczęla być niespokojna, krzyczała; sąsiadki zauważyły prężenie się ciała.Z powodu krzyku i męczarni dostala injekcję, po której uspokoiła się i zmarla...).

 

 

 

Krawczyk-Krasucka Irena (numer obozowy 11329) urodziła się 14 października 1900 roku w Dobrzyniu n/Wisłą. Ukończyła 4 klasy gimnazjum. W chwili aresztowania zamężna, matka dwu córek. Aresztowana w Lublinie w związku z pracą konspiracyjną, w której uczestniczyła od końca 1939 roku. Na Zamku Lubelskim od 17 października 1940 roku. Wywieziona do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück 30 maja 1942 roku. Operowana doświadczalnie 7 października 1942 roku. Rana ropiała rok. Obóz opuściła z ostatnim transportem ewakuacyjnym 28 kwietnia 1945 roku. Po powrocie do Polski znalazła schronienie u rodziny. Od 1947 roku zaczęła pracować. Utrzymywała się z renty specjalnej. Zmarła w 1995 roku.

Kwiecińska Leokadia (numer obozowy 7682) urodziła się w 1899 roku w Lublinie. Wykształcenie średnie. Była urzędniczką Zarządu Miejskiego w Lublinie (U.S.Cyw.). Poważnie kontuzjowana 9 września 1939 roku w czasie bombardowania Magistraru. Należała do ZWZ. Aresztowana 22 lutego 1941 roku i osadzona na Zamku Lubelskim. Po sześciu tygodniach zabrana przez gestapo "Pod Zegarem", gdzie poddana była bestialskim badaniom. Po trzech tygodniach odwieziona na Zamek Lubelski. Wywieziona do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück 21 września 1941 roku. Operowana doświadczalnie 7 października 1942 roku. Chorowała sześć miesięcy, z czego w rewirze zaledwie sześć tygodni. Wyszła z obozu z ostatnim transportem ewakuacyjnym 28 kwietnia 1945 roku. Po powrocie do Polski wróciła do pracy w Urzędzie Stanu Cywilnego. Później utrzymywała się z renty specjalnej. Zmarła w 1969 roku.

Kulczyk-Rosiewicz Wanda z d. Zalewska (numer obozowy 7821) urodziła się 13 czerwca 1922 roku w Warszawie. Do wybuchu wojny mieszkała i kształciła się w Warszawie. Po śmierci ojca w 1940 roku przerwała naukę w kursach gimnazjalnych i wyszła za mąż za Bronisława Kulczyka. Męża jej aresztowano w Warszawie w łapance ulicznej i wysłano go do obozu w KL Auschwitz. Wandę aresztowano w Warszawie w grudniu 1940 roku i osadzono w więzieniu na Pawiaku. Spędziła tam dziewięć miesięcy w tym sześć w izolatce. Brano ją na przesłuchania do komendy gestapo na Al. Szucha. Do Ravensbrück trafiła 23 września 1941 roku z warszawsko-lubelskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). W obozie pracowała ciężko na trzy, potem na dwie zmiany m.in. przy skręcaniu grubych warkoczy ze słomy oraz wykonując różne prace budowlane na terenie obozu. Dnia 1 sierpnia 1942 roku operowana doświadczalnie-operacja zakaźna. Operacja ta polegała na rozcięciu i zainfekowaniu nogi, po sześciu tygodniach 16 września ranę przecięto jeszcze raz. Wanda cierpiała, miała bardzo wysoką gorączkę. Opiekowała się nią Janina Iwańska-koleżanka obozowa. W lutym 1945 roku władze obozowe postanowiły zlikwidować "króliki",  świadków tych zbrodniczych eksperymentów. Wanda ukrywała się na bloku "zugangów" i umysłowo chorych. 28 kwietnia 1945 roku opuściła obóz w transporcie ewakuacyjnym i z grupą koleżanek obozowych po wielu tygodniach dotarła 1 czerwca 1945 roku do Warszawy. Po wojnie podjęła pracę zawodową w spółce farmaceutycznej, gdzie poznała przyszłego męża Romana Rosiewicza. Urodziła dwóch synów. Odznaczona jest Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Obecnie mieszka w Warszawie.

Kurowska Kazimiera (numer obozowy 7670). Pomocnica domowa z Dęblina. Do obozu Ravensbrück przywieziona sondertransportem lubelsko-warszawskim 23 września 1941 roku. Poddana została operacji doświadczalnej 8 października 1942 roku w grupie 12 więźniarek. Była to operacja zakaźna z jednym cięciem na łydce. Żyła po operacji około dwóch tygodni.  Miała 23 lata.

 

 

 

 

 

Kuśmierczuk Maria (numer obozowy 7888) urodziła się 20 stycznia 1920 roku w Zamościu. Rodzice mieli fabrykę kafli. W roku 1938 ukończyła Gimnazjum Państwowe w Zamościu. Przed wybuchem wojny studiowała na pierwszym roku Wydz. Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Jesienią 1939 roku wstąpiła do ZWZ, gdzie zajmowała się kolportażem przy Komendzie Głównej w Zamościu.
9 listopada 1940 roku  aresztowana przez Gestapo i zabrana wraz z ojcem i siostrą do więzienia w Zamościu. 20 listopada przesłana do wiezienia w Lublinie. Od stycznia 1941 trzymana w areszcie w Gestapo “Pod Zegarem”-bita i przesłuchiwana, aby wydala nazwiska współpracowników. Spędziła tam trzy miesiące. 23 września 1941 r. znalazła się w transporcie do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Była tam zmuszana do ciężkiej pracy fizycznej wewnątrz obozu: przy budowie baraków, przewożeniu ziemi, dźwiganiu cegieł i piasku itp., również w warsztatach szewskich i w kuśnierni oraz na zewnątrz obozu na pobliskich gospodarstwach rolnych. 7 października 1942 Maria wezwana została w grupie 12 kobiet polskich na operacje. Zakażono ją obrzękiem złośliwym (oedema malignum). W szpitalu (tzw. rewir) była jeszcze pół roku i wracała tam jeszcze kilkakrotnie. Noga od kostki do kolana miała ranę i widać było kość. Pod koniec wojny, tak jak inne "króle” ukrywała się, zmieniła numer obozowy, ponieważ Niemcy likwidowali stare, niedołężne i kalekie kobiety w komorach gazowych. Po skończeniu wojny i ewakuowaniu obozu wróciła do Polski. Była świadkiem w tzw. "procesie lekarzy" w Norymberdze. Operowana była przez prof. Adama Grucę, aby mogła chodzić. W 1946 r. zaczęła studiować medycynę w Akademii Medycznej w Gdańsku, którą ukończyła 1952r. Pracowała w Katedrze Radiologii Akademii Gdańskiej przez wiele lat. Zmarła 29 listopada 1989 roku.

Lefanowicz Aniela(numer obozowy 7719). Właścicielka restauracji w Biłgoraju. Aresztowana za działalność w ZWZ.  Zmarła 13 października 1942 roku w Ravensbrück na skutek operacji doświadczalnych. Miała 45 lat.

 

 

 

 

 

Łotocka Stefania (numer obozowy 7707) urodziła się 29 grudnia 1912 roku w Chorostkowie, pow. tarnopolski. Wykształcenie średnie.  Od wiosny 1940 . pracowała w ZWZ, na terenie Łukowa. Jej mąż, oficer rezerwy powołany został w 1939 r. do wojska. Zginął w Katyniu. Stefania została aresztowana w Łukowie 9 marca 1941 r. Osadzona została w więzieniu w Radzyniu Podlaskim, a po kilkunastu dniach trafiła na Zamek Lubelski. Do Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). 30 września 1942 r. była operowana doświadczalnie-operacje mięśniowe zakaźne. Po długiej chorobie, wypuszczona z rewiru, z trudnościa poruszała się o kulach. Marzena Svedikowa-Czeszka bardzo przyzwoita i oddana "królikom" blokowa, uchroniła Stefanię od likwidacji. 28 kwietnia 1945 r. Łotocka opuściła obóz ostatnim transportem. Miano je ewakuować do Malchow-obozu koncentracyjnego, którego więźniarki pracowały w podziemnej fabryce prochu. Jednak 4 maja 1945 r. kolumna ich znalazła się w zasięgu armi sowieckiej. Po powrocie do kraju zachorowała na gruźlicę. Intensywnie leczona, odzyskała częściowo zdrowie. Zmarła w 1982 rokuw Sobieszowie województwo jeleniogórskie.

Łuszcz-Feifer Jadwiga (numer obozowy 11275). Przywieziona do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück 31 maja 1942 roku transportem warszawsko-lubelskim. Poddana operacji pseudomedycznej 8 października 1942 roku w grupie 12 więźniarek. Była to operacja zakaźna z jednym cięciem na łydce. Zmarła w listopadzie 1998 roku.

 

 

 

 

 

 

 

Maćkowska Pelagia (numer obozowy 7886) urodziła się 22 sierpnia 1898 roku w Piotrkowie Trybunalskim. Wykształcenie średnie. W chwili aresztowania mężatka, matka dwóch nieletnich synów. Aresztowana z mężem i synami 17 marca 1941 roku za pracę w ZWZ w Zamościu, gdzie mieszkała. Do 12 maja 1941 r. przebywała w więzieniu zamojskim, następnie na Zamku Lubelskim. 23 września 1941 r. wywieziona do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Operowana doświadczalnie 7 października 1942 roku. Obóz opuściła z ostatnim transportem ewakuacyjnym 28 kwietnia 1945 roku. Mąż i obaj synowie zginęli w KL Auschwitz. Po powrocie do Polski pracowała w Zamościu. Zmarła 17 maja 1988 roku.

*Mann Eugenia (numer obozowy 7873) urodziła się w Wohyniu. Rolniczka. W czasie wojny pracowała przymusowo w stołówce niemieckiej. W wieku 40 lat ją aresztowano pod absurdalnym zarzutem "usiłowania otrucia stołujących się tam Niemców". Winy jej wprawdzie nie udowodniono, ale wystarczył fakt, że była narodowości polskiej, aby wydać wyrok śmierci. Z więzienia Gestapo w Radzyniu odstawiono ją na Zamek Lubelski. Do Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). 23 listopada 1942 r. operowana doświadczalnie. Przeżyła "marsz śmierci" do obozu koncentracyjnego w Malchow. Przeżyła piekło więzień i obozów, mękę operacji, powracając do Polski w 1945 roku. Zmarła na zapalenie mózgu w 1946 roku. *Portret wykonany w obozie przez Janinę Pietkiewicz-Simon.

 

Mitura-Futera Janina (numer obozowy 7932) urodziła się 15 lutego 1919 roku w Bożniowicach pow. radzyński. Rolniczka. Skończyła 4 klasy szkoły podstawowej. W siódmym roku życia straciła matkę. Musiała się zajmować młodszym rodzeństwem. Aresztowana 20 stycznia 1941 r. za przechowywanie broni. Przeszła przez gestapowskie więzienia w Kocku, Wojcieszkowie, Łukowie, Radzyniu Podlaskim. Następnie był Zamek Lubelski i 21 września 1941 r. transport do Ravensbrück. 22 sierpnia 1942 r. operowana doświadczalnie, w dwa tygodnie później-po raz drugi. Przetrwała obóz dzięki pomocy koleżanek, które ją ukrywały. Przeżyła jeszcze "marsz śmierci". Powróciła do Polski, do swej rodzinnej wsi. W latach siedemdziesiątych zamieszkała w Wólce Serokomlskiej. Zmarła 1 2004 roku.

 

Marciniak-Budziszewska Janina (numer obozowy 7910) urodziła się 12 sierpnia 1924 roku w Bychawie. Przed wojną mieszkała w Lublinie, gdzie uczęszczała do gimnazjum. Gestapo aresztowało ją w maju 1941 roku w Lublinie. Powód aresztowania -w związku ze sprawą brata Wiesława, którego aresztowano i wywieziono do Qświęcimia, gdzie zginął w maju 1942r. Janinę przesłuchiwano i więziono na Zamku Lubelskim, skąd wywieziona została sondertransportem 23 września 1941 roku do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. W Ravensbrück kontynuowała naukę na tajnych kompletach w zakresie IV klasy gimnazjalnej i liceum. Brała udział w ruchu oporu na terenie obozu, słuchała wykładów przysposobienia wojskowego. Pracowała ciężko w warsztatach przy produkcji obuwia ze słomy dla wartowników. Operowana doświadczalnie trzykrotnie: 28 grudnia 1942, 14 stycznia 1943 i 15 marca 1943 roku . Były to operacje kostne, mające na celu badanie regeneracji kości z dwoma nacięciami na obu podudziach. Na prawej nodze rany po zagojeniu zostały otwarte powtórnie. Prawidłowy chód uzyskała chora po roku od pierwszej operacji. Na obu nogach pozostały blizny śladami szwów i zmiany kostne widoczne na zdjęciach rentgena. W lutym 1945 roku na skutek planowanej likwidacji ”królików”, Janina ukrywała się na terenie obozu pod podłogami baraków. W drugiej połowie lutego wyjechała pod przybranym nazwiskiem i obcym numerem z transportem oświęcimskim do obozu w Neustadt-Glewe. Była tam do 3 maja 1945 roku i tam nastąpiło wyzwolenie. Wróciła do Polski, do Lublina 2 czerwca 1945 roku . W maju 1946 roku uzyskała świadectwo dojrzałości . W październiku 1946 roku rozpoczęła studia na Akademii Stomatologicznej w Warszawie, które ukończyła i pracowała przez wiele lat jako lekarz stomatolog. W 1951 roku wyszła za mąż za Andrzeja Budziszewskiego. Urodziła dwoje dzieci Katarzynę i Marka. Zmarła nagle podczas wizyty u przyjaciół w Nowym Jorku 8 października 1981 roku.

 

 

Marczewska-Sterkowicz Janina (numer obozowy 7703) urodziła się 26 września 1919 roku w Lublinie. W 1939 roku ukończyła gimnazjum w Lublinie i zdała maturę. Tuż przed wojną uczęszczała na I rok Pedagogium. Na początku 1940 roku wstąpiła do ZWZ za sprawą brata Stanisława Marczewskiego  podporucznika rezerwy, który był dowódcą oddziału ZWZ dzielnicy Dziesiątej w Lublinie. Wraz z siostrą Michaliną były łączniczkami. Aresztowana została wraz z siostrą 21 czerwca 1941 roku. Po śledztwie na Zamku Lubelskim została skazana na karę śmierci z odroczonym wyrokiem na pięć lat. 21 września 1941 r. wywieziona została do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Dwukrotnie operowana doświadczalnie, operacje kostne  3 grudnia 1942 roku i 5 stycznia 1943 roku. W lutym 1945 roku władze obozowe postanowiły zatrzeć ślady zbrodniczej działalności i postanowiły zgładzić "króliki ". Dzięki solidarności wszystkich więźniarek wszystkim udało się ukryć w różnych kryjówkach obozowych. Janina pod zmienionym numerem obozowym ukrywała się w tunelu pod blokiem, a później w bloku tyfusowym. Pod koniec kwietnia 1945 roku w ramach akcji hr. F.Bernadotte udało się jej wyjechać do Szwecji. Kilka miesięcy leżała w szpitalu w Malmö. W październiku 1945 roku powróciła do Polski. W 1951 roku ukończyła studia lekarskie w Gdańsku. Na studiach wyszła za mąż za Stanisława Sterkowicza. Zrobiła specjalizację z ginekologii i pracowała w Lęborku i Włocławku. Od 1980 roku jest na emeryturze. Obecnie mieszka  we Włocławku.

Marczewska Władysława z domu Olejarz (numer obozowy 7892) (7892) urodziła się w 1910 roku w Buczaczu. Uczęszczała do gimnazjum w Stanislawowie, a następnie studiowała prawo na KUL-u w Lublinie. Podczas studiów poznała Stanisława Marczewskiego i się pobrali. Przed wojna ukończyła studia prawnicze. Aresztowana została w Lublinie z dwiema siostrami męża, gdy gestapo i Rosjanie bezskutecznie poszukiwali jej męża, który uciekł z transportu oficerów polskich do Rosji. Więziona była na Zamku Lubelskim i przesłuchiwana w siedzibie gestapo “Pod zegarem”. Transportem z 23 września 1941 roku tzw. ”sondertansport” wywieziono ją razem z siostrami jej męża: Michaliną i Janiną do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. Pracowała tam ciężko fizycznie w szwalni, szyjąc anoraki. Władysława była poddana trzykrotnie eksperymentom pseudo-medycznym. Operowana była : 3 stycznia 1943 roku, 14 stycznia 1943 i 15 marca 1943 - były to operacje kostne. Podczas pierwszej i drugiej zrobiono po dwa cięcia na obu podudziach. Po raz trzeci, operowano lewe podudzie. Operacje te miały prawdopodobnie cel użytkowy tzn. pobrano kilka, przypuszczalnie cztery listwy kostne i wszczepiono je rannym żołnierzom niemieckim. Po operacjach Władysława Marczewska przebywała w bloku chorych więźniarek, zatrudniona przy robotach na drutach.
Na początku lutego 1945 roku, gdy Niemcy planowali likwidacje "królików”- udało się Władysławie opuścić obóz z transportem więźniarek do któregoś z podobozów. Zrobiła to pod przybranym nazwiskiem Malgorzata Barcz. Zachorowała potem na tyfus i znalazła się w szpitalu. Jej mąż Stanisław Marczewski poszukiwał jej i odnalazł. Wrócili do Polski i zamieszkali w Gdańsk, a następnie w Warszawie. Władysława nie podjęła pracy zawodowej ze względu na problemy zdrowotne zaistniałe po przebytych eksperymentach medycznych. Urodziła dwoje dzieci: Joannę i Lecha. Władysława Marczewska zmarła w Warszawie w sierpniu 1999r.
 

 

 

*Michalik Pelagia (numer obozowy 7918). Urodziła się w 1920 roku w ...Więziona na Zamku Lubelskim. Przywieziona do obozu w Ravensbrück transportem lubelsko-warszawskim 23 września 1941 roku. Operowana doświadczalnie. Dokonano na niej dwóch operacji  2 grudnia 1942 i 5 marca 1943 roku. Były to operacje kostne, po dwa ciecia na goleniach. Zmarła w 1946 roku. *Portret wykonany w obozie przez Janinę Pietkiewicz-Simon.

 

 

 

 

 

 

Michalik Stanisława (numer obozowy 7907) urodziła się 2 listopada 1907 roku w Garwolinie. Ukończyła 4 klasy gimnazjum. Aresztowana w Terespolu 1 kwietnia 1941 roku za kolportaż tajnych ulotek organizacyjnych. Wraz z nią aresztowali jej brata-księdza Edwarda. Osadzona w więzieniu w Białej Podlaskiej, od maja 1941 r.–na Zamku Lubelskim. 21 września 1941 r. wywieziona do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. "W marcu 1942 roku pracowałam w kolumnie sanitarnej szyłyśmy płaszcze z papieru smołowanego dla przewożenia zamarzniętych Niemców z frontu wschodniego"- z zeznań S. Michalik w Polskim Instytucie Źródłowym w Lund 13 styczeń 1946 r, zeznanie numer 117. Operowana doświadczalnie 5 stycznia 1943 roku (obie nogi, operacje kostne). Pod zmienionym nazwiskiem i numerem opuściła obóz 28 lutego 1945 roku. Dostała się do z transportem kobiet do obozu Bergen-Belsen-2 marzec 1945 rok. Przeszła tam tyfus plamisty. W czerwcu 1945 roku ze szpitala w  miasteczku Belsen -zabrana przez Szwedzki Czerwony Krzyż do Szwecji. Przeszła tam operacje tarczycy. W styczniu 1946 roku wróciła do Polski, do Garwolina. W KL Auschwitz brat Stanisławy, Michalik Edward zmarł 7 września 1942 roku, Niemcy zamordowali jej narzeczonego. Pracowała w Zarządzie Miejskim w Garwolinie. Zmarła w 2 marca 1987 roku.

Mikulska-Turowska Eugenia (numer obozowy 7897) urodziła się 10 marca 1911 roku w Warszawie. Wykształcenie zawodowe: Miejska Szkoła Położnych. Aresztowana w Zamościu 28 maja 1941 roku za kolportowanie prasy konspiracyjnej i wiadomości radiowych. W więzieniu zamojskim do 15 czerwca 1941 roku, następnie na Zamku Lubelskim. 21 września 1941 r. wywieziona do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Operowana doświadczalnie czterokrotnie, po raz pierwszy 24 listopada 1942 roku. Obóz opuściła z ostatnim transportem ewakuacyjnym 28 kwietnia 1945 roku. Wróciła do Zamościa i zaczęła pracę w szpitalu w charakterze położnej-pielęgniarki. Wyszła za mąż. Utrzymywała się z renty specjalnej. Zmarła w 12 sierpnia 1980 roku.

Młodkowska-Bielawska Stanisława (numer obozowy 7680) urodziła się 1 lipca 1909 roku w Puławach. Wykształcenie średnie. Zamężna, matka dwojga dzieci: córka-11 lat, syn-8 lat. Aresztowana w Chełmie w listopadzie 1940 roku za przynależność do ZWZ. Pracowała jako kurierka. W więzieniu chełmskim do stycznia 1941 roku (okres śledztwa). Następnie na Zamku Lubelskim. 21 września 1941 r. wywieziona do obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Operowana doświadczalnie 30 września 1942 roku. W lutym 1945 roku pod zmienionym numerem i nazwiskiem w transporcie Żydówek opuściła obóz. Pędzono je o chłodzie i głodzie aż pod Lipsk. Goniąc resztkami sił, uciekła z szeregów w głąb lasu, blisko portu nad Łabą. W początku maja dostała się do Polski. Mąż był rozstrzelany w KL Auschwitz w 1942 roku. Dziećmi opiekowała się rodzina. Zaczęła pracować w Puławach w księgarni nauczycielskiej. W 1947 roku wyszła ponownie za mąż. Pogarszający się stan zdrowia nie pozwalał jej  długo pracować. Utrzymywała się z renty specjalnej.

Modrowska Zofia (numer obozowy 7651). Urodziła się w 1911 roku w .... Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z Zamku Lubelskiego w transporcie lubelsko-warszawskim (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). . Operowana była doświadczalnie w dniu 23 lutego 1943 roku. W uśpieniu dożylnym nacięto jej prawe podudzie i założono opatrunek. Chora gorączkowała, rana zagoiła się doraźnie, noga puchła. Wypisano Zofię na blok po 2 tygodniach. Chodzić mogła po dwóch miesiącach. Potykała się chodząc i traciła władze w nodze. Na podudziu pozostała blizna 12 cm. Zofia przyjaźniła się bardzo ze Stefanią Łotocką. Po ewakuacji obozu razem wróciły do Polski i zamieszkały w Sobieszowie, gdzie podjęły pracę w urzędzie gminy. Zofia Modrowska zmarła w 1950 roku.

 

 

 

 

Nowakowska-Kwiatkowska Maria (numer obozowy 7651) urodziła się 1 stycznia 1921 roku w Brzezie pow. Radziejów Kujawski. W miejscowości tej spędziła dzieciństwo, a po ukończeniu szkoły podstawowej również tam pozostała, pomagając matce w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Już w listopadzie 1939 roku była brana przez niemiecką żandarmerię na przesłuchania. Tych przesłuchań było kilka aż do września 1941 roku. Ostatecznie aresztowana pod zarzutem szpiegostwa i współpracy z polskim wojskiem. Została osadzona przejściowo w obozie w Inowrocławiu. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z Zamku Lubelskiego w transporcie lubelsko-warszawskim (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). 30 września 1942 roku była operowana doświadczalnie. Po wyzwoleniu obozu wróciła do Polski i zamieszkała w Mostkach. Wyszła za mąż i urodziła dwoje dzieci. Zawodowo nie pracowała, utrzymywała się z renty specjalnej. Zmarła 9 września 2002 roku.

 

Okoniewska-Mróz Aniela (numer obozowy 7673) urodzona w ...Aresztowana... Więziona na Zamku Lubelskim. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelsko-warszawskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). Operowana doświadczalnie 1 sierpnia 1942 roku. Zmarła w sierpniu 1998 roku.

 

 

 

 

 

 

Pajączkowska Maria (numer obozowy 7...). Przywieziona do obozu w Ravensbruck transportem lubelsko-warszawskim 23 września 1941 roku. Operowana doświadczalnie w grupie 10 więźniarek 30 września 1942 roku. Poddana została operacji zakaźnej, z jednym cięciem na łydce. Rozstrzelana w Ravensbrück 11 lutego 1943 roku.

 

 

 

 

 

 

 

Plater-Broel-Skassa Maria Janina (numer obozowy 7911) urodziła się 18 grudnia 1913 r. w Warszawie. Farmaceutka. Przed wojną nie pracowała w harcerstwie. Przed wojną ukończyła liceum przemysłowo-techniczne i została przyjęta na Politechnikę w Warszawie. We wrześnie 1939 roku została ewakuowana wraz z wojskiem i personelem szpitala wojskowego w Brześciu Litewskim na Węgry. Jej rozwiedziony z matką ojciec hrabia Antoni Broel Plater , właściciel lub dzierżawca Uładówki pod Kobryniem na Kresach, wywieziony został w 1940 r. przez sowietów na Sybir, gdzie zmarł 1946/47 r. W sierpniu 1940 roku powróciła do Polski, gdzie działała jako kurierka AK. Aresztowana wraz z bratem Marianem Mieczysławem (brat podróżował z siostrą przypadkowo i mimo to został aresztowany i zesłany do Oświęcimia, gdzie zginął 28 lutego 1942 roku)12 czerwca 1941 roku w Terespolu nad Bugiem, za udział w AK. Przeszła dotkliwe badania w miejscowym gestapo. 13 czerwca 1941 roku przewieziona do więzienia w Białej Podlaskiej, a 28 lipca 1941 na Zamek Lubelski. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci), gdzie przebywała do wyzwolenia. W obozie pracowała przy budowie dróg. Poddawana była eksperymentom pseudomedycznym. Zoperowana 23 listopada 1942 roku-zakażenie zgorzelą gazową. Celem eksperymentów było zbadanie skuteczności preparatów sulfonamidowych (Cibazol) w leczeniu tego typu gangreny-typowe zakażenie ran żołnierzy w okopach. W marcu 1943 roku zaprotestowała w komendanturze obozu, przeciw tym eksperymentom, co było aktem wyjątkowej odwagi. W  lutym 1945 razem z innymi ofiarami eksperymentów groziła jej śmierć . Dla zatarcia śladów przyszyła sobie do pasiaka numer innej , akurat zmarłej więźniarki, i zmieniła swoją  tożsamość.  Należała do harcerskiej drużyny konspiracyjnej "Mury". Obóz opuściła 28 kwietnia 1945 roku.  W dniu 26 maja 1945 roku przybyła pociągiem towarowym do Warszawy. Wraz z Jadwigą Dzido, Marią Kuśmierczuk i Władysławą Karolewską zeznawała w procesie lekarzy hitlerowskich w Procesie Norymberskim w grudnia 1946 roku. Po powrocie do kraju pracowała w PCK, potem w Instytucie Leków (do 1973 r.). W 1958 roku wyszła za mąż. Odznaczona Krzyżem Kawalerskim OOP i Złotym Krzyżem Zasługi. Rana na operowanej nodze nigdy się nie zagoiła. Zmarła w Warszawie 21 lutego 2005 roku.

 

Piasecka Helena z domu Karolewska (numer obozowy 7927)  urodziła się w 1915 roku. Aresztowana została 13 lutego 1941 r. z dwiema siostrami, szwagrem i mężem Edwardem. Zginął on w KL Auschwitz. Przebywała w wiezieniu na Zamku Lubelskim, gdzie urodziła bliźniaki. Umarły one po kilku miesiącach. Helena z siostrą Władysławą została przewieziona transportem Sondertransport do obozu w Ravensbrück 23 września 1941 r. Poddana tam została dwóm operacjom doświadczalnym (16 sierpnia 1943, 31 sierpnia 1943). Były to operacje kostne- operowano obie nogi, pobrano z podudzia listwę kostną, wykonano po jednym nacięciu na goleniu. Operacja 16 sierpnia 1943 roku miała miejsce w bunkrze obozowym, przemocą w warunkach urągających najprostszym zasadom higieny. SS-mani kneblowali usta i przytrzymywali nogi wyrywającym się kobietom. Helena leżała w rewirze i w bloku nr. 9 cały rok w ogromnych cierpieniach. Rentgen wykazał, ze jej goleń miała 3mm grubości. Operacja spowodowała trwale inwalidztwo. Lekarz obozowy Trommer wątpił, czy Helena będzie chodzić. Podczas ewakuacji obozu w kwietniu 1945 roku , Helena jechała na wózku pchanym przez koleżanki obozowe. Wróciła do Polski i w 1949 roku wyjechała do Francji, a następnie do USA. Zamieszkała w Cleveland, Ohio gdzie została nauczycielką. Zmarła 3 listopada 2006 roku.

 

Pietrzak-Skibińska Maria (numer obozowy 7909) urodziła się 5 sierpnia 1912 r. w Mirczu, a mieszkała wraz z rodzicami i 3 braćmi w Wożuczynie. Do szkoły powszechnej uczęszczała w Radomsku, a do gimnazjum we Lwowie, które ukończyła w 1931 roku. W 1936 wstąpiła do Warszawskiej Szkoły Pielęgniarskiej, po ukończeniu której pracowała w Zakładzie Leczniczo-Wychowawczym w Istebnej. W dniu wybuchu wojny zakład ten ewakuowano do Kołomyi, gdzie po miesiącu rozwiązano go. Halinka (bo tak nazywali ją rodzice) powróciła do rodzinnego domu. 1940 r. podjęła pracę jako pielęgniarka w Ubezpieczalni Społecznej w Tomaszowie Lubelskim. W krótkim czasie została łączniczką ZWZ i przewoziła kolportaż z Tomaszowa do cukrowni w Wożuczynie. Pomagała również więźniom przebywającym w tomaszowskim areszcie. 16 kwietnia 1941r. aresztowano ją i wywieziono do Zamościa, a po tygodniu przewieziono do Lublina i uwięziono ją w tamtejszym zamku. 21 września 1941 roku tegoż roku z grupą 120 kobiet znalazła się w transporcie w nieznane. Miała nadzieję, że koszmar przesłuchań się skończył  i już nic gorszego nie może jej spotkać. Kiedy w Warszawie dołączono do ich transportu 300 więźniarek z Pawiaka, wszelką nadzieję wyparła pewność, że jadą tam, skąd nie ma powrotu. Rankiem trzeciego dnia kobiety dotarły do Furstenberg, skąd ciężarówkami przewieziono je do obozu w Ravensbrűck. Od teraz była numerem 7909, który spał na „trzeciaku”.
Pracę wykonywała różną – układanie szosy, budowa baraków, roboty leśne, polowe, rozładunek towarów. Dnia 29 września 1942 roku po apelu wieczornym wyczytano numer 7909. Od tego momentu „Kluseczek” (tak nazwały ją obozowe koleżanki) stała się „królikiem” doświadczalnym. Po powrocie do względnego zdrowia, w 1943 roku została wciągnięta do obozowej tajnej organizacji. Był to system „trójkowy”. Jej zadaniem było przygotowanie i rozdanie „porcji żywnościowych” kilkunastu dziewczynkom. Żywność zdobywano nielegalnie w obozowej kuchni. Otrzymywała również od pracownic magazynów odzieżowych bieliznę, ubrania i buty, które rozdzielała swoim podopiecznym dzieciom. Przez krótki czas dzieci legalnie otrzymywały mleko, które nalewała im do kubków. Tak „zarządzała”, aby nielegalnie wygospodarować chociaż ¾ wiadra mleka i przekazać je położnicom i ich niemowlętom. Jako pielęgniarka miała pod opieką torbę pierwszej pomocy z lekarstwami i materiałami opatrunkowymi. W przypadku wykrycia działalności jej lub koleżanek groziła śmierć. 4 lutego 1945 roku „króliki” otrzymały powiadomienie listą imienną, że nie wolno opuścić im bloku mieszkalnego. Zrozumiały, że czeka je zagłada jeśli nie podejmą walki o własne życie. W tym czasie w obozie panowało rozluźnienie dyscypliny i drobne oszustwa oraz ukrywanie się dało dobre rezultaty. 10 lutego 1945 dzięki pomocy koleżanek pracujących w biurze politycznym, pod innym numerem i nazwiskiem wyszła z małym transportem do Neustadt-Glewe (wcześniej oddała torbę z lekarstwami pozostającej koleżance). 2 maja pod druty tegoż obozu przyszedł więzień w pasiaku wołając ”już jesteście wolne-możecie wracać do kraju”. Wraz z kilkoma koleżankami zarekwirowała Niemcom parę koni z furą i ruszyły do Polski. Dotarły do Poznania, gdzie sprzedały swój dobytek i podzieliły się pieniędzmi aby mieć na dalszą podroż. Po wielu kłopotach udało się jej dostać do pociągu jadącego do Warszawy, gdzie mieszkał jej brat ze swoją rodziną. Po kilku dniach pojechała pociągiem do Lublina. Powiadomiła telefonicznie ojca, gdzie jest (matka umarła w 1942 r.) Następnego dnia tatuś zabrał ją do domu. We wrześniu 1946 r. podjęła pracę jako pielęgniarka powiatowa w Działdowie. W 1948 poślubiła Wacława Skibińskiego. Mają syna i córkę. W 1958 r. w grudniu wyjechała z grupą „królików” do USA, gdzie dokonano operacji plastycznej okaleczonej nogi w Ravensbrűck. W październiku 1962 roku przeszła na rentę inwalidzką. Od maja 2000 roku wraz z mężem mieszkają w Kościerzynie w sąsiedztwie córki.

 

Pietrzyk Barbara(numer obozowy 7818) urodziła się prawdopodobnie w 1925 roku. W czasie wojny była kolporterką prasy podziemnej. Do obozu w Ravensbrück przybyła z Pawiaka 23 września 1941 roku z  transportem lubelsko-warszawskim (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). Gdy miała 16 lat była operowana doświadczalnie 3 listopada 1942 roku, a następne operacje odbyły się 14 listopada 1942, 17 listopada 1942, 28 stycznia 1943, 15 września 1943 roku. Podczas pierwszej operacji niemieccy lekarze wykonali po dwa nacięcia na prawym i lewym podudziu, kończyny zagipsowano i nie zdejmowano gipsu. Podczas następnych operacji rany otwierano , nacinano, dokonując obserwacji. Wycinano kości - co widać na zdjęciach rentgenowskich. Barbara bardzo dzielnie znosiła cierpienia. Miała często bardzo wysoką temperaturę i silne bóle. Mogła ponownie chodzić w połowie 1943 roku czyli po 9 miesiącach od pierwszej operacji. Na nogach miała blizny długości 10 cm i 11 cm i niedowład kończyny dolnej lewej. Była uczennicą klasy gimnazjalnej tajnego nauczania w obozie, od 1943 roku, aż do wyzwolenia obozu. Po wyzwoleniu obozu wróciła do Polski i zamieszkała w Łodzi, gdzie przygotowywała się do matury, a następnie zaczęła studia. Utrzymywała się robieniem na drutach, mieszkała kątem na poddaszu. W miarę możliwości Barbarą opiekowały się współwięźniarki. Chora na gruźlicę i serce zmarła 25 maja 1947 roku.

 

Piotrowska-Wrochno Halina (numer obozowy 7923) urodziła się 28 lutego 1913 roku w Jarosławiu. Do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück przywieziona została transportem lubelskim z 23 września 1941r. Początkowo pracowała przy noszeniu cegieł, piasku, kopaniu ziemi, a potem przewożeniu węgla. Utraciła słuch z powodu znęcania się nad nią oraz dostała przepukliny od ciężkiej pracy fizycznej. Pracowała następnie przy szyciu futer. 15 stycznia 1943 roku poddana została operacji eksperymentalnej na prawym podudziu. Chorą trzymano w rewirze i rana zagoiła się doraźnie. Następna operacja odbyła się w bunkrze 15 sierpnia 1943r. Zabrano tam Halinę po buncie "królików" i operowano z użyciem przemocy w bardzo złych warunkach higienicznych. Operowano jej wówczas oba podudzia. Chora wysoko gorączkowała w wyniku zakażenia (ropowica) i była trzymana długo w rewirze. Po ostatniej operacji, która odbyła się 31 listopada 1943, trzymana była w rewirze i w bloku 9, gdzie przebywały stare, chore więźniarki i "króliki" zatrudnione przy robieniu na drutach. Gdy w lutym 1945 roku władze obozowe planowały likwidację "królików", Halina Piotrowska ukryła się w bloku miedzy Francuzkami i Rosjankami, a następnie wydostała się z Ravensbrrück transportem do Neustadt-Glewe. 2 maja 1945 r. przyszli Amerykanie i Sowieci i obóz zlikwidowano. W Arnwalde dokąd więźniarki szły piechotą 7 dni, dostały sią na pociąg do Polski. 29 maja 1945r. Halina Piotrowska przybyła do Lublina i wtedy dowiedziała się o śmierci matki. Rozpoczęła pracę w dyrekcji lasów państwowych. Wyszła za mąż i urodziła córkę. Zmarła w 2001 roku.

 

Prus Alfreda (numer obozowy 7687) urodziła się...1920 roku w ...Mieszkanka Zamościa. Studentka Uniwersytetu Wileńskiego. Żołnierz SZP-ZWZ-AK w Komendzie Obwodu Zamość. Pseudonim "Teresa". Aresztowana i wywieziona transportem specjalnym do Ravensbrück 21 września 1941 roku. Operowana doświadczalnie 30 września 1942 roku, została zakażona zarazkami obrzęku złośliwego.  Oznaczona przez chirurga symbolem K1. Zmarła po operacji 13 października 1942 roku z powodu upływu krwi. *Alfreda Prus cierpiała strasznie, była przytomna do końca swych męczeńskich dni, uśmiechała się do nas cudnym, przedziwnym uśmiechem i żegnała nas imieniem Polski na ustach. (zeznania dr. Zofii Mączki z Polskiego Instytutu Źródłowego w Lund  Szwecja)

Pytlewska-Brzozowska Barbara (numer obozowy 7899) urodziła się 16 sierpnia 1916 roku w Piotrkowie Trybunalskim. Aresztowana 27 stycznia 1941 r. razem z jej stryjem i dwoma braćmi stryjecznymi. Piątka Pytlewskich prowadziła nasłuch radiowy, mając w domu ukryty radioodbiornik. Między innymi funkcjami kolportowali wiadomości otrzymywane tą drogą ze świata. Basia Pytlewska przebywała w więzieniu Gestapo w Radzyniu Podlaskim do dnia 10 lutego 1941 r. poddawana ciężkim badaniom. Po zakończeniu śledztwa, przewieziono ją na Zamek Lubelski. 21 września 1941 r. wysłano ją "sondertransportem" do obozu w Ravensbrück z adnotacją -wyrok śmierci. 30 października 942 r. przeprowadzono na niej operację nerwową, okaleczając  nogi. Wycięto jej część nerwów na podudziach. Była bardzo młoda, organizm pokonał gorączkę, obfite ropienie trwające przez długi czas, potworne bóle. Ukrywano ją na obozie, ratując przed grożącym rozstrzelaniem. Po powrocie do Polski nie zastała nikogo z bliskich jej osób-wymordowało je Gestapo. Żyła okaleczona, z wizją strasznych dni i wstrząsających przeżyć, cierpiąc na duże wyczerpanie nerwowe oraz stany depresyjne. Nie chciała powracać do wspomnień tamtych tragicznych lat, ani udzielać relacji. Dlatego nie spotyka się jej nazwiska w publikacjach poświęconych "królikom".

Rakowska Apolonia (numer obozowy 7728). Przywieziona do obozu w Ravensbruck transportem lubelsko-warszawskim 23 września 1941 roku. Operowana doświadczalnie w grupie 10 więźniarek 30 września 1942 roku. Poddana została operacji zakaźnej, z jednym cięciem na łydce. Rozstrzelana była w Ravensbrück 28 października 1943 roku.

*Portret wykonany w obozie przez Janinę Pietkiewicz-Simon.

 

 

 

 

 

 

Rek-Koperowa Izabela (numer obozowy 11285) urodziła się 26 lipca 1922 r. w Stokowcu-Suchedniowie. Ukończyła Żeńskie Gimnazjum Krawieckie w Lublinie. Aresztowana 9 maja 1941 roku za pracę konspiracyjną w ZWZ w Minkowicach koło Lublina. Przebywała na Zamku w Lublinie, gdzie zachorowała na tyfus plamisty. 31 maja 1942 roku wraz z 55 koleżankami wywieziona do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück, gdzie od października 1942 do maja 1943 była czterokrotnie operowana doświadczalnie. Po wojnie za względu na zły stan zdrowia nie mogła podjąć pracy. Urodziła trójkę dzieci: Mieczysława, Annę i Krzysztofa. W 1967 roku zmarł jej mąż. Przez 30 lat pracowała społecznie w Stowarzyszeniu Byłych Więźniów Politycznych Zamku Lubelskiego. Obecnie mieszka w Lublinie. Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski i Krzyżem Oświęcimskim. Zmarła 21 stycznia 2007 roku w Lublinie.

Sieklucka Stefania (numer obozowy 7929) urodziła się w Udrycze koło Zamościa. Studiowała na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej oraz uczyła się tkactwa i projektowania tkanin u prof.J.Gajewskiego. Gdy wybuchał wojna znajdowała się w Zamościu. Od razu przystąpiła do konspiracji. 1 marca 1941 roku została aresztowana i przez 3 miesiące trzymana i przesłuchiwana w gestapo w Lublinie. Następnie przewieziono ją do więzienia na Zamku Lubelskim. 21 września 1941 r. wywieziono ją "sondertransportem" do obozu w Ravensbrück. Po miesięcznej kwarantannie pracowała przy wożeniu brykietów węgla, później przy piasku i budowie nowych baraków. Dzięki Irenie Beni dostała się do warsztatu artystycznego (Kunstgewerbe). Po zlikwidowaniu tego warsztatu od września 1942 roku przesunięto ją do szycia butów ze słomy i pantofli dla rannych żołnierzy niemieckich. Operowana doświadczalnie 15 sierpnia 1943 roku. Od lutego 1945 roku ukrywała się w obozie pod zmienionym numerem zmarłej więźniarki. Ukrywała się na bloku Francuzek. 8 lutego 1945 roku ewakuowana z w kierunku Hamburga, gdzie przebywała w obozie przejściowym, aż do wyzwolenia przez aliantów. 30 maja powróciła do Polski. Była członkiem ZPAP w Sekcji Architektury Wnętrz. Zamieszkała w Zakopanem. Zmarła w 1986 roku.

Sienkiewicz Zieleńcowa Anna (numer obozowy 11289) urodziła się 16 maja 1921 roku w Młynkowie powiat Oborniki. Szkołę ukończyła w Lublinie. W 1939 roku wstąpiła do konspiracyjnej organizacji wojskowej (KOP?). Aresztowana 21 lutego 1942 roku i uwięziona na Zamku Lubelskim. Z wyrokiem śmierci wysłana w kwietniu 1942 roku do  Ravensbrück. 23 listopada 1942 roku operowana doświadczalnie. W kwietniu 1945 roku wydostała się z obozu na fałszywych papierach z Polkami z Powstania Warszawskiego. W sierpniu tegoż roku powróciła do Polski. W 1945 roku studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a w 1948 roku na ASP w Warszawie. Zmarła 18 września 1986 roku.

Sobolewska Aniela (numer obozowy 7678) urodzona w Puławach(?). Aresztowana wraz z Marią Gnaś we wsi Niesiołowice koło Józefowa pow.puławski*. Więziona była na Zamku Lubelskim. Do obozu w Ravensbrück przybyła 23 września 1941 roku z lubelsko-warszawskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). W obozie poddana była operacji pseudomedycznej w dniu 22 sierpnia 1942 roku. Była to operacja kostna, po jednym cięciu na goleniach. Rozstrzelana była w Ravensbrück 28 września 1943 roku w wieku 32 lat. *informacja uzyskana od wnuka pani Sobolewskiej, pana Adama Sobolewskiego.

 

 

 

Sokólska Zofia-Kaczmarska "Dziuba" (numer obozowy 7919) urodziła się w Lublinie w 1914 roku. Po wybuchu wojny została członkiem ruchu oporu. Gestapo zaaresztowało ją 8 maja 1941 roku. Transportem lubelskim 23 września 1941 roku przewieziono ją do obozu w Ravensbrück. Poddana tam została operacji pseudomedycznej w dniu 21 września 1941 roku. Była to operacja mięśniowa, blizna miała 10cm długości, na nogę założono gips. Następnie 2 grudnia 1942 roku otwarto te sama ranę. Noga była osłabiona i chora mogła chodzić dopiero po trzech tygodniach. Skierowano ja z powrotem do pracy przy rolowaniu bandaży w rewirze. Operacja spowodowała trwale inwalidztwo. Zofia prowadziła z obozu nielegalną korespondencję.Opuściła Ravensbrück z transportem Czerwonego Krzyża 23 kwietnia 1945 roku do Szwecji z grupą Francuzek. W Lund złożyła zeznanie 11 lipca 1946 roku o warunkach życia w obozie Ravensbrück i o operacjach doświadczalnych. Następnie wyjechała do Anglii. Wyszła za mąż za kpt. Ryszarda Kaczmarskiego. Zmarła  8 września 1997 roku w Londynie. Prochy Zofii sprowadziła do ukochanej Polski jej siostrzenica pani Jadwiga Wiśniewska z d. Sokólska. Prochy spoczęły w grobie Stanisława i Zofii Sokólskich, obok męża kpt. Ryszarda Kaczmarskiego na cmentarzu w Lublinie przy ul. Lipowej.

Stefaniak-Mrówczyńska Zofia (numer obozowy 7697) urodziła się 30 sierpnia 1920 roku w Lublinie. Ukończyła 7 klas szkoły podstawowej. Pracowała w konspiracji (ZWZ) przy kolportowaniu prasy nielegalnej, powielaniu i rozprowadzaniu ulotek antyhitlerowskich. Aresztowana 24 marca 1941 roku, przebywała w Gestapo do 20 maja 1941 roku, a następnie na Zamku Lubelskim. 21 września 1941 r. wywieziono ją "sondertransportem" do obozu w Ravensbrück. Operowana doświadczalnie 14 września 1942 roku-operacja kostna, leżała w rewirze obozowym do 28 kwietnia 1943 roku. Obóz opuściła z ostatnim transportem ewakuacyjnym 28 kwietnia 1945 roku. Po powrocie do Polski ukończyła kurs pisania na maszynie i pracowała jako maszynistka. 26 grudnia 1945 roku wyszła za mąż. Mieszka w Lublinie.

Szuksztul-Gołębiowska Weronika (numer obozowy 7819). Urodziła się 8 marca 1926 roku w Bojarach. Przywieziona do obozu w Ravensbruck transportem lubelsko-warszawskim 23 września 1941 roku. W obozie poddana była operacji pseudomedycznej 30 września 1942 roku w grupie 10 więźniarek. Była to operacja zakaźna z jednym cięciem na łydce. Po wojnie mieszkała w Sochaczewie, a następnie u córki w Czarne. Zmarła w 2003 roku.

 

 

 

 

 

 

Szydłowska Joanna z domu Jankowska, primo voto Krusche (numer obozowy 7914) urodziła się 15 sierpnia 1907 roku w Warszawie. Uczyła się rysunku i rzeźby u profesora H. Wiercińskiego, a następnie w Szkole Przemysły Artystycznego w Warszawie. Ukończyła Państwowy Instytut Robót Ręcznych w Warszawie. Po trzech latach pracy pedagogicznej w Lublinie zapisała się na Wydział Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. Była nauczycielką rysunku w gimnazjum w Lublinie; równocześnie wykonywała różne prace z drzewa, skóry i metalu. Po wybuchu wojny Janina zarobkowała wykonując małe i proste prace ze srebra, najczęściej były to monogramy. 19 marca 1941 roku została aresztowana za pracę w konspiracji i uwięziona na Zamku Lubelskim. 21 września 1941 r. wywieziono ją "sondertransportem" do obozu w Ravensbrück. W obozie pracowała w warsztacie artystycznym (Kunstgewerbe). Oprócz oficjalnej pracy dla Niemców Szydłowska rzeźbiła różne przedmioty z trzonków szczoteczek do zębów-medaliki, serduszka, krzyżyki, ryngrafy z orłami itp. Joanna Szydłowska wykonywała bardzo dużo przedmiotów o tematyce bajkowej, z myślą o pozostawionej w domu córeczce. Cały dorobek Szydłowskiej rozproszony został po świecie. Dużo rzeźb, i to przeważnie tych najlepszych, ukradziono jej w czasie rewizji, prawdopodobnie zrobiły to esesmanki. 15 sierpnia 1943 była operowana doświadczalnie. Po powrocie do Polski pracowała w szkolnictwie do 1951 roku, a następnie założyła własną pracownię artystyczną. W 1960 roku była w Nowym Jorku, gdzie zapoznała się z obróbką kamieni półszlachetnych i z emalierstwem. Prace swoje wystawiała na wielu wystawach. Zmarła w sierpniu 1995 roku.

 

Śledziejowska-Osiczko Stanisława

 

Wojtasik-Półtawska Wanda (numer obozowy 7709) urodziła się 2 listopada 1921 roku w Lublinie. W obozie "Dusia" - była więźniarka obozu koncentracyjnego w Ravensbrück - gdzie poddawano ją eksperymentom "medycznym", dziś jest doktorem medycyny, psychiatrą. Znana jest powszechnie ze swej działalności w Papieskiej Akademii Teologicznej, Papieskiej Rady ds. Rodziny czy papieskiej Akademii Pro Vita. W czasie wojny była harcerką Szarych Szeregów, za co w 1941 roku została aresztowana przez gestapo i skazana na śmierć. Wysłano ją do obozu w Ravensbrück, gdzie poddawana był okrutnym eksperymentom medycznym. Do obozu przybyła 23 września 1941 roku z lubelskiego transportu (Sondertransport-transport więźniów z wyrokami kary śmierci). Obóz opuściła na początku maja 1945 r. i wróciła do kraju. W 1951 roku ukończyła studia medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Z wykształcenia jest doktorem medycyny, specjalizacja II stopnia w zakresie psychiatrii. Adiunkt w Klinice Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Krakowie. Od niemal samego początku swojej działalności zawodowej pracuje w Poradniach Młodzieżowych i Małżeńskich. Od 1955 roku prowadzi wykłady z medycyny pastoralnej na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, w której od 1967 roku jest dyrektorem Instytutu Teologii Rodziny. W 1962 r. zachorowała. Bp Karol Wojtyła napisał wówczas (17 XI 1962 r.) list do Ojca Pio z prośbą o modlitwę w jej intencji. Po kilku dniach, przed operacją chirurgiczną, niespodziewanie odzyskała zdrowie, Ksiądz Biskup napisał (21 XI) do Ojca Pio drugi list z podziękowaniem. Oba te listy zostały zachowane, dostały się do prasy i były wielokrotnie publikowane. W procesie beatyfikacyjnym Ojca Pio ważną rolę odegrały te dwa listy napisane przez bp. Karola Wojtyłę. W latach 1981-84 wykładała w Instytucie Jana Pawła II przy Uniwersytecie Laterańskim w Rzymie. Od 1983 r. jest członkiem Papieskiej Rady Rodziny i Papieskiej Akademii Pro Vita. Została odznaczona medalem Pro Ecclesia et Pontefice („Za zasługi dla Kościoła i papieża”), a także Złotą Odznaką „Za pracę dla miasta Krakowa”. Od wielu lat jest członkiem Unii Pisarzy Medyków i Stowarzyszenia Dziennikarzy Katolickich. Jest autorką licznych publikacji naukowych oraz popularyzatorskich, napisała m. in. I boję się snów, Samo życie, Stare rachunki, "Beskidzkie rekolekcje-Dzieje przyjaźni księdza Karola Wojtyły z rodziną Półtawskich".  Mąż, Andrzej, jest profesorem filozofii. Mają cztery córki.  Dnia 7 kwietnia 2005 roku czuwała w Bazylice Św. Piotra przy ciele Jana Pawła II. Była wielką przyjaciółką papieża.

Zielonka Maria (numer obozowy 7771) urodziła się ....1914 roku w ... Aresztowana za przynależność do Komendy Obrońców Polski.  Aresztowana i wywieziona transportem specjalnym do Ravensbrück 21 września 1941 roku. Operowana doświadczalnie operacja zakaźna 1 sierpnia 1942 i 16 września 1942 roku. Rozstrzelana w obozie 28 września 1943 roku.